Dünya siyasetinin üç önemli aktörü, 19 Kasım 2026'da Çin'in Shenzhen kentinde düzenlenen Asya-Pasifik Ekonomik İşbirliği (APEC) Zirvesi kapsamında tarihi bir görüşme gerçekleştirdi. ABD Başkanı Donald Trump, Çin Devlet Başkanı Şi Cinping ve Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin'in ilk kez aynı masada buluştuğu üçlü zirvede küresel güvenlik, nükleer silahlar, enerji piyasaları ve uluslararası kurumların geleceği ele alındı.
Görüşmelerin ardından "Barışa Doğru Bildiri" başlığıyla dört maddelik ortak metin yayımlandı. Bildiride üç ülkenin stratejik istikrarın korunması ve uluslararası güvenliğin güçlendirilmesi için diyaloğu sürdürme taahhüdünde bulunduğu belirtildi.
Çin ve Rusya tarafından duyurulan metinde özellikle Uluslararası Ceza Mahkemesi'nin yetki alanına ilişkin ifadeler öne çıktı.
ULUSLARARASI CEZA MAHKEMESİ'NE ORTAK MESAJ
Bildirinin üçüncü maddesinde devletlerin rızası ve devlet yetkililerinin dokunulmazlığının uluslararası ilişkiler açısından temel önemde olduğu vurgulandı. Üç lider, Uluslararası Ceza Mahkemesi ve benzeri kuruluşların yargı yetkilerini kötüye kullanmaması gerektiği konusunda görüş birliğine vardı.
Söz konusu madde, Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin hakkında UCM tarafından verilen tutuklama kararı nedeniyle ayrıca önem taşıyor.
Mahkeme, Mart 2023'te Ukraynalı çocukların işgal altındaki bölgelerden Rusya'ya hukuka aykırı biçimde nakledilmesi ve sınır dışı edilmesiyle bağlantılı savaş suçu iddiaları kapsamında Putin hakkında tutuklama kararı çıkarmıştı.
Rusya, UCM'nin yargı yetkisini tanımıyor. ABD ve Çin de mahkemeyi kuran Roma Statüsü'ne taraf ülkeler arasında bulunmuyor.
Ortak bildiride UCM'nin adı açıkça yer almasına rağmen Putin hakkındaki tutuklama kararına doğrudan atıf yapılmadı.
Bununla birlikte devlet yetkililerinin dokunulmazlığına ilişkin ortak tutum, Putin hakkındaki yargı süreciyle bağlantılı uluslararası hukuk tartışmalarının yeniden gündeme gelmesine neden olabilecek nitelikte.
NÜKLEER SAVAŞA KARŞI ORTAK TAAHHÜT
Bildirinin dördüncü maddesinde nükleer silahların oluşturduğu tehlikelere dikkat çekildi. Üç lider, nükleer bir savaşın kazanılamayacağını ve böyle bir savaşın hiçbir zaman yapılmaması gerektiğini teyit etti.
ABD, Rusya ve Çin'in nükleer risklerin azaltılması ve nükleer silahların yayılmasının önlenmesi konusunda diyalog yürütmesi kararlaştırıldı.
Zirve, ABD ile Rusya arasındaki son stratejik nükleer silahların sınırlandırılması anlaşması New START'ın Şubat 2026'da sona ermesinin ardından gerçekleşmesi bakımından da önem taşıyor.
Washington ve Moskova'nın nükleer cephanelikleri dünyanın en büyük iki nükleer silah stokunu oluştururken Çin de son yıllarda nükleer kapasitesini artırıyor.
Ortak metinde yeni bir bağlayıcı silah kontrol anlaşması veya somut azaltım takvimi açıklanmadı.
BİRLEŞMİŞ MİLLETLER'DE REFORM MESAJI
Ortak bildirinin ilk maddesinde, Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi'nin üç daimi üyesi olan ABD, Rusya ve Çin'in BM'nin reforme edilmesi konusunda iş birliği yapacağı belirtildi. Üç ülke, Birleşmiş Milletler'in küresel sorunlara daha etkili yanıt verebilmesi ve uluslararası barış ile güvenliği koruma görevini yerine getirebilmesi için reformların gerekli olduğu görüşünü paylaştı.
Ancak bildiride Güvenlik Konseyi'nin yapısına, veto yetkisine veya reformların nasıl gerçekleştirileceğine ilişkin somut bir takvim yer almadı.
PETROL ÜRETİMİ VE ENERJİ ARZINDA İŞ BİRLİĞİ
Bildirinin ikinci maddesi küresel enerji piyasalarına ayrıldı. ABD, Rusya ve Çin, bütün ülkelerin yararına olacak şekilde rafine petrol ürünlerinin üretimini ve arzını artırmayı planladıklarını duyurdu.
Üç lider, enerji akışının istikrarlı biçimde sürdürülmesinin önemini de vurguladı.
Enerji konusunda ortak hareket etme mesajı verilmesine rağmen üretim artışının miktarı, uygulanacak yöntemler veya olası ticari düzenlemeler hakkında ayrıntı paylaşılmadı.
TRUMP: TARİH YAZIYORUZ
Zirve öncesinde konuşan ABD Başkanı Donald Trump, üç ülkenin nükleer silahların azaltılması konusunda önemli bir sorumluluk taşıdığını söyledi. Trump, ABD, Rusya ve Çin'in dünyadaki nükleer silahların sayısını azaltmak ve bu silahların kullanılma riskini düşürmek için görüşebilecek konumda bulunduğunu belirtti.
Görüşmeyi tarihi olarak nitelendiren Trump, Putin ve Şi ile aynı masada bulunmasının uluslararası ilişkiler açısından önem taşıdığını ifade etti.
Çin Devlet Başkanı Şi Cinping ise üç ülkenin küresel barış ve istikrarın korunmasında sorumluluk üstlenmesi gerektiğini vurguladı.
Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin de üç ülkenin uluslararası güvenliği koruma konusunda ortak sorumluluğu bulunduğunu söyledi.
BİLDİRİDE UKRAYNA VE İRAN SAVAŞLARINA YER VERİLMEDİ
Zirvenin gündeminde uluslararası çatışmalar da bulunmasına rağmen dört maddelik ortak bildiride Ukrayna ve İran savaşlarına doğrudan yer verilmemesi dikkat çekti. Trump, görüşmeler sırasında iki ülkedeki savaşların ele alındığını belirtirken yayımlanan metinde ateşkes, barış müzakereleri veya savaşların sona erdirilmesine ilişkin somut bir karar açıklanmadı.
Öte yandan UCM'ye ilişkin maddede devlet yetkililerinin dokunulmazlığı vurgulansa da bu açıklama Putin hakkındaki mevcut tutuklama kararını hukuken ortadan kaldırmıyor.
UCM'nin Roma Statüsü kapsamındaki yargı yetkisi ve devletlerin mahkemeyle iş birliği yükümlülükleri ayrı bir hukuki çerçevede değerlendiriliyor.
Shenzhen'deki zirveden çıkan dört maddelik bildiri, üç ülkenin BM reformu, enerji güvenliği, nükleer riskler ve uluslararası yargı konusunda ortak bir siyasi tutum ortaya koyması açısından önem taşıyor. Bununla birlikte metindeki taahhütlerin nasıl uygulanacağına ve izlenecek takvime ilişkin ayrıntılar henüz açıklanmadı.
Sayfa başına git








